Áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár vegna reikningsársins sem lýkur 31. desember 2024

Í minnisblaði þessu eru sett fram áhersluatriði fyrir eftirlit ársreikningaskrár á árinu 2026 vegna reikningsársins sem lýkur 31. desember 2025. Þessi atriði miða að því að tryggja að reikningsskil félaga uppfylli kröfur laga nr. 3/2006, reglugerðar nr. 696/2019 ásamt settum reikningsskilareglum. Markmiðið með minnisblaði þessu er að stuðla að gagnsæi og samanburðarhæfni í upplýsingagjöf félaga ásamt því að stuðla að vandaðri beitingu þeirra krafna sem gerðar eru til ársreikninga og samstæðureikninga hér á landi. Ársreikningaskrá hvetur stjórnendur, þá aðila sem koma að gerð ársreikninga og samstæðureikninga í félögum, endurskoðendur og aðra fagaðila til að fylgja þessum áherslum nákvæmlega.

Áhersluatriðin taka mið af atriðum sem upp hafa komið við eftirlit með reikningsskilum á síðustu árum auk nýlegra breytinga á lögum, reglugerðum og settum reikningsskilareglum. Að þessu sinni er lögð áhersla á eftirfarandi atriði í reikningsskilum félaga;

• Framsetning og upplýsingar í skýrslum stjórnar, þ.m.t. um viðbótarupplýsingar sbr. ákvæði 66. gr. laga nr. 3/2006, að teknu tilliti til leiðbeininga reikningsskilaráðs.
• Upplýsingar um leigusamninga í skýringum félaga sem kjósa að beita reglu reikningsskilaráðs (RR6) um reikningshaldslega meðferð leigusamninga í reikningsskilum leigutaka.
• Almennar upplýsingar í skýringum með ársreikningum og samstæðureikningum og beitingu hugtaksins glögg mynd.

Ársreikningaskrá vill vekja athygli á að sé ekki mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum. Settar reikningsskilareglur eru reglur sem reikningsskilaráð hefur gefið út sbr. ákvæði 119. gr. laga nr. 3/2006 og alþjóðlegra reikningsskilastaðla eins og þeir hafa verið staðfestir af Evrópusambandinu, sbr. ákvæði 35. tölul. 2. gr. laganna.

Ársreikningaskrá vill einnig benda á að ef vafi leikur á túlkun ákvæða laga nr. 3/2006 og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa þá ber að túlka ákvæði ársreikningalaga í samræmi við efnislega sambærileg ákvæði í settum reikningsskilareglum. Sama gildir ef ekki er mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum eða reglugerðum en þá skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum, sbr. 3. gr. laga nr. 3/2006.

Þegar kemur að öðrum ákvæðum,laga nr. 3/2006, svo sem vegna skýrslu stjórnar, þar sem vafi leikur á túlkun laganna og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa skal horft til ákvæða reglugerða, leiðbeininga reikningsskilaráðs um upplýsingar í skýrslum stjórnar og framsetningu þeirra og tilskipana og annars útgefins efnis frá Evrópusambandinu. Leiðbeiningar reikningsskilaráðs er að finna á vef ráðsins, www.reikningsskilarad.is.

Ársreikningaskrá vill benda stjórnendum á að í undirritun þeirra á ársreikning felst yfirlýsing um að ársreikningurinn er saminn í samræmi við lög nr. 3/2006, reglugerðir og settar reikningsskilareglur, sbr. ákvæði 2. málsl. 3. mgr. 3. gr. laganna. Ársreikningaskrá vill einnig vekja athygli stjórnenda á ákvæði 5. gr. laga nr. 3/2006 þess efnis að ársreikningur skuli gefa glögga mynd af afkomu, efnahag og breytingum á handbæru fé. Jafnframt ef ákvæði laganna nægja ekki til að reikningurinn gefi glögga mynd þá skal bæta við viðbótarupplýsingum svo að reikningsskilin gefi glögga mynd í skilningi laganna.

Gagnsæi í upplýsingagjöf er lykilatriði í því að auka traust fjárfesta, lánardrottna og annarra hagaðila á þeim upplýsingum sem birtar eru í reikningsskilum.

Skýrsla stjórnar

Við eftirlit með skýrslum stjórna verður lögð sérstök áhersla á að þær uppfylli ákvæði 65. og 66. gr. laga nr. 3/2006 ásamt öðrum ákvæðum laga sem gilda um framsetningu og innihald skýrslu stjórnar. Ársreikningaskrá leggur áherslu á eftirfarandi:

• Að í skýrslu stjórnar sé fjallað um aðalstarfsemi félagsins.
• Skýrsla stjórnar gefi glögga mynd af þróun, stöðu og árangri í rekstri félagsins á yfirstandandi reikningstímabili auk annarra atriða sem gerðar eru kröfur um í 65. gr. og eftir atvikum í 66. gr. laganna.
• Að í skýrslu stjórnar komi fram hvort að stjórn félagsins ætli að leggja fram tillögu um greiðslu arðs eður ei, og ef svo er hver fjárhæð fyrirhugaðrar arðgreiðslu sé.
• Að skýrsla stjórnar uppfylli ákvæði annarra laga, eftir atvikum, svo sem um framsetningu og innihald ófjárhagslegra upplýsinga og yfirlýsingu um góða stjórnarhætti.
• Að samræmi sé milli upplýsinga í skýrslu stjórnar og í meginyfirlitum ársreiknings.

Veruleg vanhöld hafa verið á undanförnum árum á að skýrsla stjórnar uppfylli þær kröfur sem gerðar eru í 65. gr. laganna og ná til allra félaga ásamt þeim kröfum sem gerðar eru í greinum 66. til 66. e. Ársreikningaskrá vill vekja athygli á því að skv. 3. gr. laganna telst skýrsla stjórnar vera hluti af ársreikningi. Stjórn og framkvæmdastjóri bera sameiginlega ábyrgð á gerð, skilum og birtingu ársreiknings, þ.m.t. samningu skýrslu stjórnar.

Ársreikningaskrá vill benda á að skýrsla stjórnar er frásögn í texta og tölum sem styður við rekstrarreikning, efnahagsreikning og sjóðstreymi og setur upplýsingar úr töluyfirlitum í samhengi sem aðstoðar notendur reikningsskilanna við að skilja hvernig félagið starfar og hvað liggur að baki þeim ákvörðunum sem teknar eru í rekstri félagsins. Í skýrslunni er fjallað um stefnu félagsins og hvernig hún er framkvæmd í daglegum rekstri sem hjálpar notendum reikningsskilanna að meta framtíðarhorfur og stefnumótun félagsins.

Skýrsla stjórnar er nauðsynlegt tæki fyrir fjárfesta til að hjálpa þeim að meta hvort að félagið sé vænleg fjárfesting eða ekki og fyrir lánadrottna veitir skýrslan upplýsingar sem hjálpa við mat á fjárhagslegri stöðu og greiðslugetu félagsins. Skýrsla stjórnar er vettvangur fyrir stjórnendur til að útskýra stefnu, framtíðaráætlanir og þær ákvarðanir sem hafa verið teknar.

Ársreikningaskrá vill jafnframt vekja athygli á ákvæði 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 696/2019, um framsetningu og innihald ársreikninga og samstæðureikninga. Í reglugerðinni sem nálgast má á vef embættisins kemur fram að það hversu ítarlegar upplýsingar þarf að veita í skýrslu stjórnar ræðst m.a. af því hversu margbrotin starfsemi félagsins er, umfangi rekstrar og stærð viðkomandi félags. Við mat á því hversu miklar upplýsingar á að veita í skýrslu stjórnar ber stjórnendum að líta til hugtaksins „glögg mynd“, sbr. ákvæði 5. gr. laganna. Fram kemur í 2. mgr. 5. gr. laganna að ef ákvæði laganna nægja ekki til að ársreikningurinn gefi glögga mynd skal veita viðbótarupplýsingar, þ.m.t. í skýrslu stjórnar.

Ársreikningaskrá vill benda á að reikningsskilaráð hefur birt á heimasíðu sinni leiðbeiningar um upplýsingar í skýrslu stjórnar og framsetningu þeirra.

Ófjárhagsleg upplýsingagjöf

Ársreikningaskrá vill benda á að ákvæði 66. gr. d. um ófjárhagslega upplýsingagjöf gilda þangað til að Ísland hefur innleitt ákvæði tilskipunar Evrópusambandsins nr. 2022/2464/ESB um sjálfbærni reikningsskila. Öll félög sem flokkast sem stór félög eða sem stórar samstæður skulu birta ófjárhagslegar upplýsingar í samræmi við ákvæði 66. gr. d. en einnig í samræmi við leiðbeiningar framkvæmdastjórnar ESB um aðferðarfræði við framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga frá árinu 2017 og um loftslagstengdar upplýsingar frá árinu 2019. Ársreikningaskrá vill einnig benda á að ákvæði 8. gr. flokkunarreglugerðar ESB (EU-Taxonomy) gildir einnig fyrir stór félög.

Ársreikningaskrá vill ítreka að þar sem skýrsla stjórnar er skilgreind sem hluti af ársreikningi eða samstæðureikningi samkvæmt íslenskum lögum þá ber ársreikningaskrá að hafna þeim reikningsskilum stórra félaga eða samstæðna sem ekki uppfylla þær kröfur sem settar eru fram í 66. gr. d. um ófjárhagslegar upplýsingar.

Upplýsingar um leigusamninga (Regla Reikningsskilaráðs nr. RR 6)

Við eftirlit með reikningsskilum síðustu ára hafa komið í ljós verulegir annmarkar á að upplýsingagjöf um leigusamninga þeirra félaga sem kjósa að beita reglu reikningsskilaráðs um leigusamninga uppfylli þær kröfur sem gerðar eru um upplýsingar í reikningsskilunum hjá þeim félögum sem leigja til sín eignir. Ársreikningaskrá vill benda á að kröfur í RR 6 um upplýsingar vegna leigusamninga eru töluvert ítarlegri en voru í alþjóðlegum reikningsskilastaðli IAS 17 en sá staðall er fallinn úr gildi.

Ársreikningaskrá mun fylgjast með því að félög sem kjósa að beita RR 6 um reikningshaldslega meðferð leigusamninga uppfylli allar skýringakröfur sem gerðar eru samkvæmt reglu reikningsskilaráðs. Fram kemur í 11. gr. reglu reikningsskilaráðs RR 6 að þau félög sem flokka leigusamninga sína í samræmi við RR 6 skuli gera skýra grein fyrir leiguskuldbindingum sínum í skýringarhluta ársreiknings. Skýringar skulu vera settar fram með hliðsjón af þörfum notenda reikningsskilanna en að lágmarki skal upplýsa um:

• Helstu skilmála leigusamninga, svo sem undirliggjandi eignir, leigutíma og framlengingar- og uppsagnarheimildir.
• Fjárhæðir gjalda færðar í rekstrarreikning og sundurliðun þeirra.
• Heildarfjárhæðir skuldbindinga vegna leigusamninga næstu fimm ár og lengri tíma, eftir því sem við á.

Ársreikningaskrá hvetur félög til að skýra hvernig val á reikningsskilaaðferð þjóni þörfum notenda reikningsskilanna og tryggi glögga mynd af fjárhagsstöðu félagsins.

Skýringar með fjárhagsyfirlitum

Tilgangur skýringa með fjárhagsyfirlitum er að útskýra hvernig og af hverju fjárhæðir í rekstrarreikningi, efnahagsreikningi og sjóðstreymisyfirliti eru eins og þær eru ásamt því að greina frá viðskiptum og atburðum sem hafa áhrif á félagið. Skýringar eru óaðskiljanlegur hluti reikningsskila og forsenda þess að þau geti gefið glögga mynd samkvæmt lögum.

Skýringar með fjárhagsyfirlitum þurfa að styðja raunverulega við fjárhagsyfirlitin og bæta við þeim upplýsingum sem ekki koma þar fram, svo sem hvaða aðferðum félagið beitir við færslu og mat tölulegra liða, viðeigandi sundurliðunum, hvaða áhættur eru til staðar, veðsetningar, ábyrgðir, lánaskilmálar og aðrar skuldbindingar.

Skýringar eiga að lýsa félaginu þannig að þær endurspegli eðli og umfang starfsemi félagsins, helstu tekjustraumum þess og kostnaði, mat á eignum og skuldbindingum ásamt afskriftum o.s.frv. Þær eiga ekki að vera staðlaðar (e. boilerplate) heldur beinast að félaginu sjálfu. Þær eiga að varpa ljósi á lykilforsendur, reikningshaldslegt mat og hvernig stjórnendur beita dómgreind sinni varðandi fjárhæðir sem skipta máli í reikningsskilunum. Stjórnendur bera ábyrgð á gerð ársreikningsins og ber að tryggja að upplýsingum sé hvorki ofaukið né þær skorti.

Ársreikningaskrá vill ítreka að þegar ákvæði laga og reglugerða duga ekki ein og sér til að tryggja glögga mynd, ber að veita viðbótarupplýsingar í skýringum (og eftir atvikum í öðrum hlutum ársreiknings) þannig að notendur geti skilið forsendur, áhættur og þær skuldbindingar sem liggja að baki fjárhagsyfirlitunum. Ársreikningaskrá vill ítreka að glögg mynd byggist á mati á mikilvægi. Mat á mikilvægi byggist ekki eingöngu á fjárhæðum heldur einnig á eðli viðkomandi liðar, viðskipta eða atburðar.

Ársreikningaskrá hvetur þá aðila sem koma að gerð og staðfestingu reikningsskila að kynna sér ítarlega efni leiðbeininga um mat á mikilvægi sem Alþjóðlega reikningsskilaráðið hefur birt á vefsíðu sinni, sjá hér að neðan.

IFRS Practice statement 2 - materiality judgements

Ársreikningaskrá ríkisskattstjóra

16. desember 2025